Cách mạng tháng Tám năm 1945 - Cuộc cách mạng in đậm dấu ấn dân tộc và thời đại

Trong lịch sử nhân loại có nhiều loại hình cách mạng: cách mạng tư sản, cách mạng XHCN, riêng Cách mạng tháng Tám của dân tộc Việt Nam hội tụ được cả hai cuộc cách mạng đó. Dưới lăng kính của các nhà Sử học trong nước và thế giới đều coi đây là cuộc cách mạng điển hình chuẩn mực ở  nhiều phương diện và mang thông điệp của dân tộc và thời đại.

Tiến tới kỷ niệm 69 năm Cách mạng tháng Tám, Quốc kháng 2/9, trong phạm vi của bài viết này tôi xin làm rõ thêm tầm vóc vĩ đại của cuộc cách mạng này như sau:

1. Cách mạng tháng Tám 1945 – mẫu mực nhiệm vụ giải phóng dân tộc

Cách mạng tháng Tám thắng lợi đã lật đổ ách thống trị của thực dân Pháp đế quốc hơn 80 năm, ách thống trị của phát xít Nhật gần 5 năm, lật đổ ngai vàng phong kiến tồn tại gần nghìn năm ở Việt Nam.

Cách mạng tháng Tám đã tạo ra sự biến đổi sâu sắc về địa vị của quốc gia và dân tộc Việt Nam: đưa Đảng ta từ một Đảng phải hoạt động bí mật trở thành Đảng cầm quyền trong cả nước; đưa nước ta từ một nước thuộc địa nửa phong kiến trở thành nước tự do độc lập; dân tộc ta từ thân phận nô lệ, bị áp bức bóc lột trở thành dân tộc độc lập, được làm chủ vận mạng của mình và ngang hàng bình đẳng cùng các dân tộc tiên phong trên thế giới.

Với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, lần đầu tiên một nhà nước mới đã được xây dựng ở nước ta , đó là: nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà; nhà nước của dân, do dân, vì dân. Cách mạng tháng Tám mở ra cho dân tộc Việt Nam kỉ nguyên phát triển mới trong tự do và độc lập.

Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám là thắng lợi đầu tiên trong thời đại mới của dân tộc nhược tiểu đã tự giải phóng khỏi ách đế quốc thực dân. Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám thực sự là “tiếng chuông” thức tỉnh, “ngọn đuốc soi đường” cho nhân dân các dân tộc cùng cảnh ngộ như dân tộc Việt Nam đứng lên đấu tranh để đi đến với tự do, độc lập. Đó là thắng lợi đầu tiên của Đảng vô sản ở nước thuộc địa đã giành được chính quyền cách mạng trong cả nước sau 15 năm thành lập. Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc”.

2. Cách mạng tháng Tám 1945 - đưa đến sự ra đời của một chính quyền tiến bộ nhất trong lịch sử Việt Nam

Cách mạng tháng Tám 1945 thắng lợi trực tiếp đưa đến sự ra đời của chính quyền dân chủ nhân dân (lúc đầu là Chính phủ Lâm thời): của dân, do dân và vì dân – đây là chính quyền tiến bộ nhất trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Đúng như William Duiker – một Sử gia người Mỹ viết: “Chính phủ mới đã thông qua một loạt các biện pháp khẩn cấp để chống nạn đói… Thuế nông nghiệp được giảm và sau đó miễn hoàn toàn, một sở tín dụng nông nghiệp được lập ra để giúp nông dân vay vốn dễ dàng hơn...”.

Chính quyền dân chủ nhân dân cũng đã ra được một sắc lệnh (mà theo Duiker là “đậm màu sắc Khổng giáo”) yêu cầu tất cả mọi người Việt Nam trong vòng một năm phải biết đọc, biết viết. Chính nhờ sự quyết tâm của chính quyền mới, đến mùa thu năm sau (1946), trên 2 triệu người đã thoát mù chữ.

Chính quyền cách mạng lâm thời cũng đã nỗ lực phục hồi kinh tế bằng nhiền biện pháp như: khuyên skhichs nhân dân tích cự tăng gia lao động sản xuất trông rau màu, giảm thuế, chia đất nông nghiệp cho dân, tuy “không tiến hành các biện pháp quốc hữu hóa các ngành công nghiệp và cơ sở thương mại… Chỉ có đất đai của thực dân Pháp và Việt gian mới bị tịch thu”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nêu vấn đề chuẩn bị Tổng tuyển cử (6.1.1946), thành lập chính phủ hợp pháp dựa trên quyền tự do dân chủ của mọi người dân yêu nước. S.Tonesson- nhà Sử học Na uy đã viết:

“Cuộc cách mạng ở Việt Nam năm 1945 là một cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, không chỉ có vậy, đó còn là một cuộc cách mạng chính trị chống lại nền quân chủ thối nát và là một cuộc cách mạng xã hội chống lại chủ đất và những người thu thuế”.

3. Cách mạng tháng Tám và Hồ Chí Minh đã vẽ lại bản đồ chính trị thế giới hiện đại lần thứ hai

Cách mạng tháng Tám của dân tộc Việt Nam hoàn toàn được sánh vai với cách mạng tháng mười Nga năm 1917.

Với thắng lợi của cách mạng tháng Mười đã mở ra cho nhân loại kỷ nguyên phát triển mới: Quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội. Thắng lợi của cách mạng tháng Mười đưa đến sự ra đời của nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới – Liên bang cộng hòa XHCN Xô viết rộng 1/6 diện tích địa cầu. Từ đó bản đồ chính trị thế giới có hai mầu: một là mầu của các nước tư bản, hai là mầu của Liên bang cộng hòa XHCN Xô viết do Lê nin sáng lập. Điều đó chứng tỏ người đã vẽ lại bản đồ chính trị thế giới thời hiện đại lần thứ nhất chính là Lê nin.

Năm 1945, với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và chế độ Dân chủ Nhân dân tại Quảng trường Ba Đình Hà Nội (2/9/1945). Sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa một lần nữa đã tạo ra sự biến đổi sâu sắc của diện mạo thế giới hiện đại, từ 1945 bản đồ chính trị thế giới có ba mầu: một mầu các nước tư bản, một mầu các nước xã hội chủ nghĩa và mầu thứ ba là của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Hồ Chí Minh sáng lập – một thể chế chính trị chưa hề có tiền lệ trong lịch sử.                                       

Với công lao to lớn đó, ta có thể khẳng định người vẽ lại bản đồ chính trị thế giới thời hiện đại lần thứ hai chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh – đây cũng chính là tiêu chí “đắt giá” nhất để UNESCO (Ủy ban Văn hóa – Giáo dục của Liên Hợp quốc) truy tặng cho Người hai danh hiệu kép: Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới vào năm 1990 nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Sơn La, ngày 2 tháng 9 năm 2018

PGS. TS. Phạm Văn Lực